อายุไม่ถึง 20 จดทะเบียนสมรสเกย์ ต้องให้พ่อแม่ยินยอมไหม

อายุไม่ถึง 20 จดทะเบียนสมรสได้ ทั้งคู่ชายหญิงและคู่เพศเดียวกัน แต่คนที่อายุ 18 หรือ 19 ปี กฎหมายยังนับเป็นผู้เยาว์ จึงต้องได้รับความยินยอมจากพ่อแม่ ผู้รับบุตรบุญธรรม หรือผู้ปกครอง ตามกรณีที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เขียนไว้ ถ้าขอความยินยอมไม่ได้ เช่น ผู้มีอำนาจไม่ยินยอม ผู้เยาว์ร้องขอต่อศาลให้อนุญาตได้ ส่วนคนที่อายุยังไม่ครบ 18 ปีบริบูรณ์ จะสมรสได้เมื่อศาลอนุญาตเพราะมีเหตุอันสมควร และผู้เขียนอ่านว่าต้องได้ความยินยอมด้วย

บทความนี้เล่าตามตัวบท ไม่ใช่คำแนะนำทางคดี ข้อที่ไม่ถูกแก้ในปี 2567 ยกจากฉบับรวบรวมที่รวมการแก้ไขถึงปี 2551

เกณฑ์อายุ 18 ปีของการสมรส มาจากการแก้กฎหมายปี 2567

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 24 กันยายน 2567 แก้ข้อเรื่องอายุใหม่ว่าการสมรสทำได้ "ต่อเมื่อบุคคลทั้งสองฝ่ายมีอายุสิบแปดปีบริบูรณ์แล้ว" และถ้ามีเหตุอันสมควร ศาลอาจอนุญาตให้สมรสก่อนนั้นได้ ถ้อยคำเดิมกำหนดไว้ที่สิบเจ็ดปี

อีกข้อของประมวลกฎหมายเดียวกันกำหนดว่าบุคคลบรรลุนิติภาวะเมื่ออายุยี่สิบปีบริบูรณ์ คนอายุ 18 หรือ 19 ปีจึงผ่านเกณฑ์อายุของการสมรสแล้ว แต่ยังต้องผ่านเรื่องความยินยอม

พระราชบัญญัติฉบับที่ 24 ยังเขียนว่าประมวลกฎหมายที่แก้ไขนี้ไม่ใช้บังคับแก่กรณีที่มีกฎหมายกำหนดเรื่องครอบครัวหรือมรดกไว้เป็นการเฉพาะ ถ้าไม่แน่ใจว่าครอบครัวของคุณอยู่ใต้กฎหมายแบบนั้นหรือไม่ ให้ถามผู้ให้คำปรึกษากฎหมาย

อายุไม่ถึง 20 จดทะเบียนสมรส ใครเป็นผู้ให้ความยินยอม

ตัวบทให้ผู้เยาว์ที่จะสมรสใช้รายชื่อผู้ให้ความยินยอมชุดเดียวกับตอนที่ผู้เยาว์จะหมั้น ข้อนั้นไม่ได้ถูกแก้ในปี 2567 ผู้ให้ความยินยอมแยกตามกรณีดังนี้

• พ่อและแม่ ในกรณีที่มีทั้งพ่อและแม่
• พ่อหรือแม่คนใดคนหนึ่ง ในกรณีที่อีกคนตาย ถูกถอนอำนาจปกครอง ไม่อยู่ในสภาพหรือฐานะที่อาจให้ความยินยอม หรือโดยพฤติการณ์ผู้เยาว์ขอความยินยอมจากอีกคนไม่ได้
• ผู้รับบุตรบุญธรรม ในกรณีที่ผู้เยาว์เป็นบุตรบุญธรรม
• ผู้ปกครอง ในกรณีที่ไม่มีบุคคลตามสามข้อข้างบน หรือมีแต่บุคคลนั้นถูกถอนอำนาจปกครอง

ข้อแรกตัวบทเขียนว่า "บิดาและมารดา ในกรณีที่มีทั้งบิดามารดา" ผู้เขียนอ่านว่าเมื่อมีทั้งสองคน ต้องได้ความยินยอมจากทั้งสองคน ส่วนพ่อแม่ที่แยกทางกันจะเข้ากรณีไหน ผู้เขียนไม่พบถ้อยคำที่ตอบตรงตัวในตัวบทที่เปิดอ่าน ให้ถามทนายความ ถ้ายังอยู่ในขั้นหมั้น อ่านต่อได้ที่ สัญญาหมั้นเกย์ กฎหมายรับรองอะไร ของหมั้นต้องมีไหม

ความยินยอมให้ได้สามแบบ และให้แล้วถอนไม่ได้

ตัวบทกำหนดว่าการให้ความยินยอมให้ทำการสมรสทำได้แต่โดย

• ลงลายมือชื่อในทะเบียนขณะจดทะเบียนสมรส
• ทำเป็นหนังสือแสดงความยินยอม ระบุชื่อผู้จะสมรสทั้งสองฝ่าย และลงลายมือชื่อของผู้ให้ความยินยอม
• ถ้ามีเหตุจำเป็น ให้ความยินยอมด้วยวาจาต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคน

ข้อเดียวกันปิดท้ายว่า "ความยินยอมนั้น เมื่อให้แล้วถอนไม่ได้" สำหรับพ่อแม่หรือผู้ปกครอง การลงชื่อจึงย้อนคืนไม่ได้ตามตัวบท ผู้เขียนแนะนำให้คุยกันในครอบครัวจนชัด และถ้าสงสัยเรื่องผลทางกฎหมาย ให้ถามผู้ให้คำปรึกษากฎหมายก่อนลงชื่อ

ข้อนี้ไม่ได้กำหนดแบบฟอร์มของหนังสือยินยอม และผู้เขียนไม่ได้เปิดหน้าขั้นตอนของหน่วยงานทะเบียน ก่อนวันนัดให้ถามสำนักทะเบียนว่าต้องเตรียมเอกสารอะไรประกอบ

พ่อแม่ไม่ยินยอม ผู้เยาว์ร้องขอต่อศาลได้ในกรณีไหน

ตัวบทเปิดทางให้ผู้เยาว์ร้องขอต่อศาลเพื่ออนุญาตให้ทำการสมรสได้ในสี่กรณี คือ ไม่มีผู้ที่มีอำนาจให้ความยินยอม มีแต่ไม่ให้ความยินยอม มีแต่ไม่อยู่ในสภาพที่อาจให้ความยินยอม หรือโดยพฤติการณ์ผู้เยาว์ไม่อาจขอความยินยอมได้

สำหรับคนที่พ่อแม่ไม่ยินยอมเพราะคู่เป็นเพศเดียวกัน ผู้เขียนไม่พบถ้อยคำในข้อนี้ที่แยกว่าไม่ยินยอมด้วยเหตุใด หรือบอกเกณฑ์ที่ศาลใช้ การตัดสินเป็นของศาล บทความนี้จึงบอกไม่ได้ว่าผลจะออกมาอย่างไร

ขั้นตอนของคำร้องอยู่นอกขอบเขตของบทความนี้ ผู้เขียนแนะนำให้ปรึกษาทนายความหรือหน่วยงานที่ให้คำปรึกษากฎหมายก่อนยื่น อ่านช่องทางได้ที่ ปรึกษากฎหมายฟรี คู่รักเกย์ขอทนายได้จากที่ไหน

สมรสโดยขาดความยินยอม ผลตามตัวบทคือโมฆียะ

ตัวบทเขียนว่าการสมรสที่ไม่ได้รับความยินยอมของบุคคลที่ต้องให้ความยินยอม เป็นโมฆียะ และการสมรสที่เป็นโมฆียะสิ้นสุดลงเมื่อศาลพิพากษาให้เพิกถอน คือยังเป็นการสมรสอยู่จนกว่าศาลจะพิพากษา

ผู้ที่ขอให้ศาลเพิกถอนได้มีเฉพาะบุคคลที่อาจให้ความยินยอมตามรายชื่อข้างบน ต้องฟ้องภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่รู้ว่ามีการสมรส และสิทธินี้หมดไปเมื่อคู่สมรสนั้นอายุครบยี่สิบปีบริบูรณ์ ฉบับที่ 24 เขียนเหตุที่ทำให้สิทธินี้หมดไปอีกข้อให้ใช้เฉพาะกรณีการสมรสระหว่างชายหญิง คือเมื่อหญิงมีครรภ์ ผู้เขียนอ่านว่าข้อหลังไม่เกี่ยวกับคู่เพศเดียวกัน

ส่วนการสมรสของคนที่อายุยังไม่ครบ 18 ปีโดยศาลไม่ได้อนุญาต ตัวบทให้เป็นโมฆียะเช่นกัน ผู้มีส่วนได้เสียขอให้ศาลเพิกถอนได้ แต่พ่อแม่หรือผู้ปกครองที่ให้ความยินยอมแล้วขอไม่ได้ และถ้าศาลไม่ได้สั่งเพิกถอนจนทั้งสองคนอายุครบตามเกณฑ์ ให้ถือว่าการสมรสสมบูรณ์มาตั้งแต่เวลาสมรส ข้อนี้มีเหตุเรื่องหญิงมีครรภ์ก่อนอายุครบอีกข้อสำหรับคู่ชายหญิง

ถ้ากำลังคิดจะจดทะเบียนโดยยังไม่ได้ความยินยอม ผู้เขียนแนะนำให้ปรึกษาทนายความก่อนวันจด ไม่ใช่หลังจากนั้น

คำถามที่พบบ่อย

พ่อหรือแม่คนหนึ่งเสียชีวิต ความยินยอมมาจากคนไหน

ตามรายชื่อในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ผู้ให้ความยินยอมคือพ่อหรือแม่คนที่ยังมีชีวิต ถ้าเป็นบุตรบุญธรรมคือผู้รับบุตรบุญธรรม และถ้าไม่มีบุคคลเหล่านี้คือผู้ปกครอง

ให้พ่อแม่เขียนหนังสือยินยอมไว้ก่อนวันจดได้ไหม

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์นับหนังสือที่ระบุชื่อผู้จะสมรสทั้งสองฝ่ายและลงลายมือชื่อผู้ให้ความยินยอมเป็นแบบหนึ่ง และเขียนว่าให้แล้วถอนไม่ได้ ส่วนเอกสารประกอบให้ถามสำนักทะเบียนก่อนวันนัด

สมรสไปแล้วโดยขาดความยินยอม พ่อแม่ขอเพิกถอนได้ถึงเมื่อไร

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เฉพาะผู้ที่อาจให้ความยินยอมเท่านั้นที่ขอได้ ต้องฟ้องภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่รู้ว่ามีการสมรส และสิทธินี้หมดไปเมื่อคู่สมรสนั้นอายุครบยี่สิบปีบริบูรณ์ ผู้เขียนอ่านว่าเหตุเรื่องหญิงมีครรภ์ใช้กับคู่ชายหญิงเท่านั้น

ผู้เยาว์ที่สมรสแล้ว นับเป็นผู้บรรลุนิติภาวะหรือยัง

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เขียนว่าผู้เยาว์ย่อมบรรลุนิติภาวะเมื่อทำการสมรส หากการสมรสนั้นทำตามข้อเรื่องอายุของการสมรส เรื่องอื่นที่ตามมาให้ถามทนายความ

อายุ 17 ปี มีทางสมรสตามกฎหมายหรือไม่

หลังพระราชบัญญัติฉบับที่ 24 พ.ศ. 2567 เกณฑ์คือ 18 ปีบริบูรณ์ คนที่อายุยังไม่ถึงจะสมรสได้เมื่อศาลอนุญาตเพราะมีเหตุอันสมควร และผู้เขียนอ่านว่าต้องได้ความยินยอมด้วย ก่อนยื่นคำร้องให้ปรึกษาทนายความ

สรุป

ตามตัวบท คนอายุ 18 หรือ 19 ปีจดทะเบียนสมรสกับคู่เพศเดียวกันได้ เมื่อได้รับความยินยอมจากพ่อแม่ ผู้รับบุตรบุญธรรม หรือผู้ปกครองตามกรณี ความยินยอมทำได้สามแบบและให้แล้วถอนไม่ได้ ถ้าขอความยินยอมไม่ได้ เช่น ผู้มีอำนาจไม่ยินยอม ผู้เยาว์ร้องขอต่อศาลได้ คนอายุต่ำกว่า 18 ปีต้องให้ศาลอนุญาตเพราะมีเหตุอันสมควร และผู้เขียนอ่านว่าต้องได้ความยินยอมด้วย การสมรสที่ขาดความยินยอมเป็นโมฆียะ ผู้มีสิทธิให้ความยินยอมขอให้ศาลเพิกถอนได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่รู้ และก่อนคู่สมรสนั้นอายุครบยี่สิบปีบริบูรณ์ ก่อนจดทะเบียนหรือยื่นคำร้อง ผู้เขียนแนะนำให้ปรึกษาทนายความ

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 — ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 141 ตอนที่ 58 ก วันที่ 24 กันยายน 2567
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ฉบับรวบรวมของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา รวมการแก้ไขถึงฉบับที่ 19 พ.ศ. 2551 — เปิดจากเว็บไซต์สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา