ถ้ามีคนยื่นเอกสารสละมรดกของคู่สมรสที่เสียชีวิตมาให้คุณเซ็น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เขียนว่าการสละมรดกถอนคืนไม่ได้ และจะสละเพียงบางส่วนหรือสละโดยมีเงื่อนไขก็ไม่ได้ ตัวบทกำหนดให้แสดงเจตนาชัดแจ้งเป็นหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ หรือทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความ ผู้เขียนจึงแนะนำให้ถามผู้ให้คำปรึกษาทางกฎหมายก่อนลงชื่อทุกครั้ง ถ้าลงชื่อไปแล้วโดยคิดว่าถูกข่มขู่หรือเข้าใจผิดในสาระสำคัญ ให้ถามผู้ให้คำปรึกษาโดยเร็ว

บทความนี้เล่าจากตัวบทและหน้าเว็บราชการที่ผู้เขียนเปิดอ่านเมื่อ 24 ตุลาคม 2569 ฉบับรวบรวมของประมวลที่เปิดอ่านลงการแก้ไขถึงปี 2551 บทความเทียบเพิ่มเฉพาะฉบับแก้ไขปี 2567 ผู้เขียนไม่ใช่ทนายความ บทความนี้จึงไม่ใช่คำปรึกษาเฉพาะกรณี

ก่อนคิดเรื่องสละ ส่วนแบ่งของคุณอยู่กรณีไหน

หน้าข่าวของกรมประชาสัมพันธ์เล่าว่ากฎหมายสมรสเท่าเทียม ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 24 กันยายน 2567 แก้ให้บุคคลสองคนไม่ว่าจะเพศใดหมั้นและสมรสกันได้ และมีผลตั้งแต่ 23 มกราคม 2568

ส่วนเรื่องมรดกของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เขียนว่าคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นทายาทโดยธรรม ส่วนแบ่งของคู่สมรสขึ้นกับว่าผู้ตายมีทายาทลำดับใดอยู่ด้วย ตัวบทแยกไว้ดังนี้

ผู้ตายมีผู้สืบสันดาน เช่น ลูก คู่สมรสได้ส่วนแบ่งเสมือนเป็นทายาทชั้นบุตร
ไม่มีผู้สืบสันดาน แต่มีพ่อแม่ หรือมีพี่น้องร่วมพ่อแม่เดียวกัน คู่สมรสได้มรดกกึ่งหนึ่ง
มีเพียงพี่น้องร่วมพ่อหรือร่วมแม่ ปู่ ย่า ตา ยาย หรือลุง ป้า น้า อา คู่สมรสได้มรดกสองในสาม
ไม่มีทายาทโดยธรรมในลำดับใดเลย คู่สมรสได้มรดกทั้งหมด

ถ้าพี่น้อง หรือลุง ป้า น้า อา คนใดเสียชีวิตก่อนผู้ตายและมีลูกหลาน ตัวบทนับลูกหลานที่รับมรดกแทนที่ไว้ในกรณีข้างบนด้วย

กฎหมายฉบับปี 2567 เขียนไว้ด้วยว่าประมวลที่แก้แล้วไม่ใช้บังคับกับกรณีที่มีกฎหมายเรื่องครอบครัวหรือมรดกไว้เป็นการเฉพาะ ถ้าไม่แน่ใจว่ากรณีของคุณเข้าข่ายนี้หรือไม่ ให้ถามผู้ให้คำปรึกษาก่อน เรื่องทายาทลำดับอื่นและพินัยกรรมอ่านต่อได้ที่ กฎหมายมรดกเกย์ ข้อเท็จจริงและข้อจำกัด

สละมรดกทำได้สองแบบ หนังสือหรือสัญญาประนีประนอม

ตัวบทกำหนดให้การสละมรดกทำได้สองแบบ แบบแรกคือแสดงเจตนาชัดแจ้งเป็นหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ แบบที่สองคือทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความ ซึ่งประมวลเดียวกันอธิบายว่าเป็นสัญญาที่ทั้งสองฝ่ายต่างยอมผ่อนให้กัน เพื่อจบข้อพิพาทที่มีอยู่หรือที่อาจเกิดขึ้น และสิ่งที่แต่ละฝ่ายยอมสละไว้ในสัญญา ก็เรียกร้องกันอีกไม่ได้

ภาพประกอบ: สละมรดกของคู่สมรสเกย์ เซ็นแล้วถอนคืนได้ไหม (2/3)

ตัวบทไม่ได้บอกว่าพนักงานเจ้าหน้าที่ในเรื่องนี้คือหน่วยงานใด ส่วนคู่มือบริการประชาชนของกรมการปกครองเขียนว่าให้ยื่นคำร้องสละมรดกต่อนายอำเภอ ณ ที่ว่าการอำเภอ และหนังสือนั้นทำเองหรือให้พนักงานเจ้าหน้าที่ทำให้ก็ได้ ผู้เขียนอ่านว่าการพูดปากเปล่าหรือส่งข้อความว่าไม่ขอรับมรดก ไม่ใช่สองแบบที่ตัวบทเขียน

ถ้าเอกสารเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความ อาจมีข้ออื่นรวมอยู่ด้วย เช่น การตกลงแบ่งทรัพย์บางชิ้น ผู้เขียนแนะนำให้อ่านทุกข้อ และขอสำเนาไปให้ผู้ให้คำปรึกษาดูก่อน ช่องทางปรึกษากฎหมายโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายอ่านได้ที่ ปรึกษากฎหมายฟรี คู่รักเกย์ขอทนายได้จากที่ไหน

สละแล้วถอนคืนได้ไหม สละบางส่วนได้ไหม

ไม่ได้ทั้งสองอย่าง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เขียนว่าการสละมรดกจะทำเพียงบางส่วน หรือทำโดยมีเงื่อนไขหรือเงื่อนเวลาไม่ได้ และการสละมรดกจะถอนเสียไม่ได้ ตัวบทเขียนต่อว่าการที่ทายาทสละมรดกมีผลย้อนหลังไปถึงเวลาที่ผู้ตายเสียชีวิต

ผู้เขียนอ่านว่าสามข้อนี้ทำให้ควรถามผู้ให้คำปรึกษาก่อนลงชื่อ ตัวอย่างที่ผู้เขียนตั้งเอง ถ้าคุณอยากเก็บห้องชุดที่อยู่ด้วยกันไว้ แต่ยอมให้เงินฝากตกแก่พ่อแม่ของผู้ตาย การสละเฉพาะเงินฝากไม่ใช่แบบที่ตัวบทเปิดให้ทำ ให้ถามผู้ให้คำปรึกษาว่ามีทางอื่นที่ตรงกับความตั้งใจหรือไม่

ถ้าคุณคิดว่าตอนลงชื่อถูกข่มขู่ หรือเข้าใจผิดในสาระสำคัญของเอกสาร ประมวลเดียวกันมีบทเรื่องนี้อยู่ในส่วนหลักทั่วไป ซึ่งบทความนี้ไม่ได้เล่า ให้ถามผู้ให้คำปรึกษาโดยเร็ว

ส่วนที่สละไปตกแก่ใคร และควรเช็กอะไรก่อนลงชื่อ

ตัวบทเขียนว่าเมื่อทายาทโดยธรรมคนใดสละมรดก ผู้สืบสันดานของทายาทคนนั้นสืบมรดกได้ตามสิทธิของตน และถ้าทายาทโดยธรรมที่สละมรดกไม่มีผู้สืบสันดานที่จะรับมรดกได้ ให้แบ่งส่วนนั้นให้ทายาทอื่นของผู้ตายต่อไป ผู้เขียนอ่านว่าผู้สละไม่ได้เป็นคนเลือกว่าส่วนของตนจะไปถึงใคร ส่วนจะไปถึงใครในกรณีของคุณ ขึ้นกับว่ามีทายาทคนใดบ้าง

ก่อนลงชื่อ ผู้เขียนแนะนำให้เช็กอย่างน้อยเรื่องต่อไปนี้

ภาพประกอบ: สละมรดกของคู่สมรสเกย์ เซ็นแล้วถอนคืนได้ไหม (3/3)

เอกสารเป็นหนังสือสละมรดก หรือเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความ และมีข้ออื่นรวมอยู่ด้วยหรือไม่
เอกสารเขียนถึงทรัพย์ที่เป็นส่วนของคุณในสินสมรสด้วยหรือไม่
คุณรู้หรือยังว่าผู้ตายมีทายาทคนใดบ้าง และส่วนแบ่งของคุณอยู่ในกรณีไหนของตัวบท
คุณมีหนี้ที่อาจเกี่ยวกับการสละครั้งนี้หรือไม่
คุณได้ขอสำเนาไปให้ผู้ให้คำปรึกษาดูแล้วหรือยัง ไม่จำเป็นต้องลงชื่อในวันที่ได้รับเอกสาร

ถ้ายังไม่เคยบอกใครเรื่องความสัมพันธ์ ผู้ให้คำปรึกษาเป็นคนที่ต้องรู้ว่าคุณกับผู้ตายจดทะเบียนสมรสกัน เพราะใช้ตอบทุกข้อข้างบน

คำถามที่พบบ่อย

ครอบครัวของเขาขอให้เซ็นไว้ตั้งแต่เขายังมีชีวิต ทำได้ไหม

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เขียนว่า ใครจะสละหรือจำหน่ายจ่ายโอนสิทธิที่จะได้รับในภายหน้าในการสืบมรดกของคนที่ยังมีชีวิตอยู่ไม่ได้ ถ้ามีคนขอให้เซ็นเอกสารแบบนี้ ผู้เขียนแนะนำให้ถามผู้ให้คำปรึกษาก่อนลงชื่อ

สละมรดกแล้ว ส่วนของคุณในสินสมรสหายไปด้วยไหม

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ให้คิดส่วนแบ่งทรัพย์สินระหว่างคู่สมรสก่อน แล้วจึงแบ่งมรดกระหว่างทายาท ตัวบทที่แก้ในปี 2567 ให้ส่วนแบ่งระหว่างคู่สมรสใช้บทเรื่องการหย่าโดยยินยอมทั้งสองฝ่าย และคิดตั้งแต่วันที่การสมรสสิ้นไปด้วยความตาย ส่วนบทเรื่องการสละพูดถึงมรดก ผู้เขียนอ่านว่าเป็นคนละส่วนกัน แต่เอกสารที่ได้รับอาจเขียนรวมทั้งสองเรื่อง จึงควรให้ผู้ให้คำปรึกษาอ่านก่อนลงชื่อ

แยกกันอยู่ก่อนเขาเสียชีวิต ยังเป็นทายาทไหม

กฎหมายฉบับปี 2567 แก้ตัวบทให้เขียนว่า คู่สมรสที่ร้างกันหรือแยกกันอยู่โดยยังไม่ได้หย่าขาดจากกันตามกฎหมาย ไม่สิ้นสิทธิโดยธรรมในการสืบมรดกซึ่งกันและกัน ถ้ามีคนบอกว่าคุณหมดสิทธิเพราะแยกกันอยู่ ให้ถามผู้ให้คำปรึกษาก่อนตัดสินใจ

มีหนี้อยู่ ถ้าสละมรดก เจ้าหนี้ทำอะไรได้บ้าง

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เขียนว่า ถ้าทายาทสละมรดกโดยรู้อยู่ว่าจะทำให้เจ้าหนี้ของตนเสียเปรียบ เจ้าหนี้มีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนการสละนั้น และเมื่อเพิกถอนแล้ว เจ้าหนี้อาจร้องขอให้ศาลสั่งให้ตนรับมรดกแทนที่ทายาทได้ ตัวบทมีข้อยกเว้นและเงื่อนไขประกอบอยู่ด้วย ควรถามผู้ให้คำปรึกษาพร้อมรายการหนี้

ยังไม่ตัดสินใจ มีกำหนดเวลาไหม

ส่วนเรื่องการสละมรดกในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ได้กำหนดว่าต้องสละภายในกี่วัน แต่ถ้าจะฟ้องคดีมรดก ประมวลเดียวกันห้ามฟ้องเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่ผู้ตายเสียชีวิต หรือนับแต่ทายาทโดยธรรมได้รู้หรือควรได้รู้ว่าผู้ตายเสียชีวิต และเขียนไว้ด้วยว่าทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังไม่ได้แบ่ง เรียกร้องให้แบ่งได้แม้พ้นกำหนดหนึ่งปีนั้นแล้ว ผู้เขียนแนะนำให้ปรึกษาตั้งแต่ต้น อย่าสรุปเองว่าหมดสิทธิ

สรุป

การสละมรดกของคู่สมรสเกย์ที่เสียชีวิตต้องแสดงเจตนาเป็นหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ หรือทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความ ตัวบทห้ามสละบางส่วน ห้ามตั้งเงื่อนไข และถอนคืนไม่ได้ ส่วนที่สละไปตกแก่ใครเป็นไปตามตัวบท ผู้เขียนแนะนำให้ถามผู้ให้คำปรึกษาทางกฎหมายก่อนลงชื่อ อ่านให้แน่ใจว่าเอกสารไม่ได้รวมส่วนของคุณในสินสมรสเข้าไปด้วย และถ้าลงชื่อไปแล้วโดยคิดว่าถูกข่มขู่หรือเข้าใจผิดในสาระสำคัญ ให้ถามโดยเร็ว