ผู้อนุบาลคู่สมรสเกย์ เมื่ออีกฝ่ายป่วยจนจัดการเองไม่ได้

ถ้าคู่สมรสเกย์ที่จดทะเบียนสมรสแล้วฝ่ายหนึ่งป่วยหนักจนจัดการเรื่องของตัวเองไม่ได้ อีกฝ่ายยังไม่ได้เป็นผู้อนุบาลโดยอัตโนมัติ ผู้อนุบาลคู่สมรสเกย์ เกิดขึ้นเมื่อศาลสั่งก่อนว่าคนคนนั้นเป็นคนไร้ความสามารถ แล้วกฎหมายวางให้คู่สมรสอีกฝ่ายเป็นผู้อนุบาล เว้นแต่ศาลจะตั้งผู้อื่น

ทีมงานเราไม่ใช่ทนายความ บทความนี้เล่าสิ่งที่กฎหมายและเอกสารของสำนักงานอัยการเขียน ไม่ได้ชี้ว่าเรื่องของคุณจะจบอย่างไร (เปิดอ่านแหล่งเมื่อ 7 ตุลาคม 2569)

ผู้อนุบาลคู่สมรสเกย์ คือใคร และเริ่มมีผลตอนไหน

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ฉบับที่ 24 พ.ศ. 2567 ซึ่งบทความนี้เรียกว่ากฎหมายสมรสเท่าเทียม เปลี่ยนคำว่าสามีหรือภริยาในมาตราเรื่องนี้เป็น "คู่สมรส" ตัวบทใหม่เขียนว่า ในกรณีที่ศาลสั่งให้คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ คู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งย่อมเป็นผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์

ตัวบทขึ้นต้นว่า "ในกรณีที่ศาลสั่ง" ตราบใดที่ยังไม่มีคำสั่งศาล อีกฝ่ายยังไม่ได้เป็นผู้อนุบาล และต้องเป็นคู่ที่จดทะเบียนสมรสแล้ว ประมวลกฎหมายเขียนว่าการสมรสจะมีได้เฉพาะเมื่อได้จดทะเบียนแล้วเท่านั้น (มาตราที่กฎหมายปี 2567 ไม่ได้แก้ เราอ่านจากฉบับรวบรวมบนเว็บไซต์วุฒิสภา ซึ่งรวมการแก้ไขถึงปี 2551)

ตัวบทเดียวกันเขียนต่อว่า เมื่อผู้มีส่วนได้เสียหรืออัยการร้องขอ และถ้ามีเหตุสำคัญ ศาลจะตั้งผู้อื่นเป็นผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์ก็ได้

ผู้อนุบาลกับผู้พิทักษ์ ต่างกันตรงไหน

สองคำนี้มาจากคำสั่งศาลคนละแบบ ตารางนี้ย่อจากเอกสารบนเว็บไซต์สำนักงานอัยการภาค 4 ซึ่งท้ายเอกสารเอ่ยถึงสำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิฯ จังหวัดหนองคาย ต่อไปเรียกว่าเอกสารของอัยการภาค 4

ใครยื่นเรื่องต่อศาลได้บ้าง

ประมวลกฎหมายพูดถึง "บุคคลวิกลจริต" และไล่รายชื่อผู้ร้องขอต่อศาล ได้แก่ คู่สมรส ผู้บุพการีขึ้นไปถึงทวด ผู้สืบสันดานลงมาถึงลื่อ ผู้ปกครองหรือผู้พิทักษ์ ผู้ซึ่งปกครองดูแลบุคคลนั้นอยู่ และพนักงานอัยการ เมื่อคนกลุ่มนี้ร้องขอ ตัวบทเขียนว่าศาลจะสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ "ก็ได้" ไม่ได้เขียนว่ายื่นแล้วต้องได้

เอกสารของอัยการภาค 4 ใช้คำว่า "สามีภรรยา (จดทะเบียนสมรส)" ในรายชื่อผู้ยื่นคำร้อง ส่วนตัวประมวลกฎหมายใช้คำว่า "คู่สมรส"

ไปยื่นเรื่องต้องถืออะไรไปด้วย

รายการนี้มาจากเอกสารของอัยการภาค 4 ไม่ใช่รายการกลางที่ใช้ได้ทุกที่ ให้ยืนยันกับสำนักงานก่อน สามข้อแรกเอกสารให้เตรียมอย่างละ 4 ชุด

• เอกสารของคนที่จะขอให้ศาลสั่ง เช่น สำเนาบัตรประจำตัวประชาชน สูติบัตร ทะเบียนบ้าน และใบสำคัญการสมรสถ้ามี
• เอกสารของผู้ร้อง ทายาท และผู้มีส่วนได้เสีย เช่น สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนและทะเบียนบ้าน
• หนังสือให้ความยินยอมของทายาท ซึ่งทายาทและผู้มีส่วนได้เสียทุกคนต้องมาลงลายมือชื่อต่อหน้าพนักงานอัยการหรือเจ้าหน้าที่
• รายงานความเห็นของแพทย์หรือใบรับรองแพทย์ที่ระบุโรคหรืออาการอย่างชัดเจน และภาพถ่ายผู้ป่วย

เอกสารไม่ได้อธิบายว่าทายาทในหนังสือให้ความยินยอมหมายถึงใคร ถ้ายังไม่ได้เปิดเผยความสัมพันธ์กับครอบครัวเดิมของคู่ ให้ถามสำนักงานก่อนว่าต้องให้ใครลงชื่อ

ถ้าศาลตั้งคนอื่นแทน สินสมรสจะเป็นอย่างไร

ถ้าศาลเห็นว่าไม่สมควรให้คู่สมรสเป็นผู้อนุบาล แล้วตั้งบิดา มารดา หรือบุคคลภายนอกแทน ตัวบทใหม่ให้ผู้อนุบาลคนนั้นจัดการสินสมรสร่วมกันกับคู่สมรสอีกฝ่าย เว้นแต่ถ้ามีเหตุสำคัญอันจะเกิดความเสียหายแก่คนไร้ความสามารถ ศาลจะสั่งเป็นอย่างอื่นก็ได้ ประมวลกฎหมายเขียนต่อว่า ในกรณีนี้คู่สมรสอีกฝ่ายร้องขอให้ศาลสั่งแยกสินสมรสได้

ถ้าคู่สมรสเป็นผู้อนุบาลเอง ประมวลกฎหมายให้จัดการสินส่วนตัวของอีกฝ่ายและจัดการสินสมรสแต่ผู้เดียว แต่การจัดการกลุ่มหนึ่งต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน คือกลุ่มที่ตามปกติคู่สมรสต้องจัดการร่วมกันหรือได้รับความยินยอมจากอีกฝ่าย ซึ่งเราเล่าไว้ในเรื่อง ขายหรือจำนองสินสมรส ต้องได้ความยินยอมคู่สมรสเกย์ไหม

เรื่องที่ตอบแทนไม่ได้ และสิ่งที่ทำได้ตั้งแต่วันนี้

การตั้งผู้อนุบาลต้องผ่านศาล เราจึงไม่เล่าเรื่องนี้เป็นทางออกของเหตุฉุกเฉิน บทความนี้ไม่ครอบคลุมการให้ความยินยอมรักษาที่โรงพยาบาล ส่วนการเข้าเยี่ยมและการรับข้อมูลทางการแพทย์ เราเล่าไว้ในเรื่อง เข้าเยี่ยมโรงพยาบาลเกย์ สิ่งที่คู่รักเกย์ควรรู้

ข้อเสนอของเราคือเก็บทะเบียนสมรสให้หาเจอง่าย และจดไว้ว่าทรัพย์สินก้อนไหนเป็นของใคร ถ้ามีคำถามเฉพาะเรื่อง สำนักงานอัยการสูงสุดเขียนบนเว็บไซต์ว่า สำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิฯ ประจำจังหวัดมีหน้าที่ เช่น ให้คำปรึกษาปัญหากฎหมายแก่ประชาชน และพิมพ์สายด่วน 1157 สำหรับปรึกษาอัยการ (เปิดอ่าน 7 ตุลาคม 2569)

คำถามที่พบบ่อย

คู่ที่ยังไม่ได้จดทะเบียนสมรส ยื่นเรื่องแทนกันได้ไหม

มาตราที่ให้คู่สมรสเป็นผู้อนุบาลพูดถึงคู่ที่จดทะเบียนแล้ว ส่วนคนที่บรรลุนิติภาวะและไม่มีคู่สมรส ประมวลกฎหมายให้บิดามารดาเป็นผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์ เว้นแต่ศาลจะสั่งเป็นอย่างอื่น รายชื่อผู้ร้องขอมีคำว่า "ผู้ซึ่งปกครองดูแลบุคคลนั้นอยู่" แต่ใครเข้าข่ายคำนี้ เราตอบแทนไม่ได้ ให้ถามผู้ให้คำปรึกษาทางกฎหมาย

ศาลสั่งแล้วมีการประกาศให้คนอื่นรู้ด้วยหรือไม่

ประมวลกฎหมายเขียนว่าคำสั่งศาลทั้งกรณีคนไร้ความสามารถและคนเสมือนไร้ความสามารถ ให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ประกาศฉบับหนึ่งของศาลเยาวชนและครอบครัวกลางเมื่อปี 2568 ที่เราเปิดอ่าน พิมพ์ชื่อ เลขประจำตัวประชาชน อาการโดยย่อ และชื่อผู้อนุบาล ถ้ากังวลเรื่องความเป็นส่วนตัว ให้ถามผู้ให้คำปรึกษาทางกฎหมายก่อนยื่น

เป็นผู้อนุบาลแล้ว เซ็นแทนคู่สมรสได้ทุกเรื่องเลยไหม

ไม่ใช่ทุกเรื่อง ประมวลกฎหมายให้การจัดการทรัพย์สินกลุ่มที่เล่าไว้ข้างบนต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน และเอกสารของอัยการภาค 4 กำกับว่าผู้อนุบาลทำนิติกรรมแทน "ภายใต้เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด"

ค่าธรรมเนียมศาลเท่าไร

เอกสารของสำนักงานอัยการสองแห่งเขียนไม่เท่ากัน ของอัยการภาค 4 เขียนค่าขึ้นศาล 200 บาท กับค่าพาหนะและค่าป่วยการในการส่งเอกสารทางคดีตามอัตราของศาล ซึ่งไม่ได้บอกจำนวน ส่วนของสำนักงานอัยการพิเศษฝ่ายคุ้มครองสิทธิที่กรุงเทพฯ ซึ่งกำกับว่าใช้เฉพาะสำนักงานนั้น เขียนค่าธรรมเนียมศาลเบื้องต้น 1,000 บาท ทั้งสองฉบับไม่ได้พิมพ์วันที่จัดทำ เราเปิดอ่านเมื่อ 7 ตุลาคม 2569 ให้ถามสำนักงานที่จะไป

ต้องยื่นที่ศาลไหน

เอกสารของอัยการภาค 4 ระบุว่าเป็นศาลเยาวชนและครอบครัวในท้องที่ที่มูลคดีเกิด หรือในท้องที่ที่ผู้ร้องมีภูมิลำเนา

สรุป

ผู้อนุบาลคู่สมรสเกย์ไม่ได้มาพร้อมทะเบียนสมรส แต่ตามมาหลังศาลสั่งว่าอีกฝ่ายเป็นคนไร้ความสามารถ กฎหมายวางให้คู่สมรสที่จดทะเบียนแล้วเป็นผู้อนุบาล แต่เมื่อผู้มีส่วนได้เสียหรืออัยการร้องขอและมีเหตุสำคัญ ศาลตั้งผู้อื่นแทนได้ รายการเอกสารและค่าใช้จ่ายเป็นของสำนักงานอัยการแต่ละแห่ง ซึ่งเขียนไม่เหมือนกัน ให้ถามสำนักงานที่จะไปก่อน

ถ้าอยากอ่านเรื่องสิทธิของคู่รักเกย์หลังสมรสเท่าเทียมต่อ มีบทความเรื่องสมรสเท่าเทียมบน Quicky ขอบอกตรง ๆ ว่า Quicky เป็นแอปในเครือเดียวกับเว็บนี้

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 ฉบับราชกิจจานุเบกษา ถ้อยคำใหม่เรื่องผู้อนุบาลและสินสมรส
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ฉบับรวบรวมที่เผยแพร่บนเว็บไซต์วุฒิสภา รวมการแก้ไขถึงปี 2551 ใช้กับมาตราที่กฎหมายปี 2567 ไม่ได้แก้
• สำนักงานอัยการภาค 4: การยื่นคำร้องขอให้ศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถ และคนเสมือนไร้ความสามารถ รายการเอกสาร ศาล ค่าขึ้นศาล และตารางเทียบ
• สำนักงานอัยการพิเศษฝ่ายคุ้มครองสิทธิ: เอกสารที่ต้องนำมายื่นเรื่องขอให้ศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถ ค่าธรรมเนียมศาลเบื้องต้น
• สำนักงานคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ประชาชน สำนักงานอัยการสูงสุด หน้าที่ให้คำปรึกษาและสายด่วน 1157