สัญญาหมั้นเกย์ ทำได้ตามกฎหมายไทยแล้ว เพราะพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 แก้ถ้อยคำในหมวดการหมั้นให้ใช้คำว่า "ผู้หมั้น" และ "ผู้รับหมั้น" ที่ไม่ผูกกับเพศ แต่การหมั้นจะสมบูรณ์ตามมาตรา 1437 เมื่อฝ่ายผู้หมั้นส่งมอบหรือโอนของหมั้นให้ผู้รับหมั้นแล้ว งานเลี้ยงอย่างเดียวไม่ใช่เงื่อนไขที่ตัวบทเขียนไว้

สัญญาหมั้นเกย์ กฎหมายไทยรับรองตั้งแต่เมื่อไร

พระราชบัญญัติฉบับที่ 24 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 141 ตอนที่ 58 ก วันที่ 24 กันยายน 2567 มาตรา 2 ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งร้อยยี่สิบวันนับแต่วันประกาศ หมายเหตุท้ายพระราชบัญญัติระบุเหตุผลว่าแก้ไขเพื่อรองรับให้บุคคลเพศหลากหลาย "หมั้นและสมรส" กันได้

ในหมวด 1 การหมั้น ฉบับนี้แก้สิบมาตรา ได้แก่ 1435 วรรคหนึ่ง 1437 1439 1440 1441 1442 1443 1445 1446 และ 1447/1 วรรคสาม ส่วนมาตราที่ไม่ถูกแก้ เช่น 1436 1438 และ 1444 ใช้คำที่ไม่ระบุเพศอยู่แล้ว ถ้อยคำของมาตราที่ไม่ถูกแก้ในบทความนี้ยกจากฉบับถอดความของราชกิจจานุเบกษาปี 2519 และ 2533 ตามลิงก์ท้ายบทความ ข้อสงวนที่ต้องอ่านคู่กันคือมาตรา 66 ของพระราชบัญญัติฉบับนี้ ซึ่งเขียนว่าประมวลกฎหมายที่แก้ไขนี้ไม่ใช้บังคับแก่กรณีที่มีกฎหมายกำหนดเรื่องครอบครัวหรือมรดกไว้เป็นการเฉพาะ

ใครเป็นผู้หมั้น ใครเป็นผู้รับหมั้น

มาตรา 1437 วรรคหนึ่งกำหนดว่า การหมั้นจะสมบูรณ์เมื่อฝ่ายผู้หมั้นได้ส่งมอบหรือโอนทรัพย์สินอันเป็นของหมั้นให้แก่ผู้รับหมั้น เพื่อเป็นหลักฐานว่าจะสมรสกับผู้รับหมั้นนั้น วรรคสองเขียนต่อว่าเมื่อหมั้นแล้วให้ของหมั้นตกเป็นสิทธิแก่ผู้รับหมั้น

กฎหมายเลิกผูกบทบาทกับเพศ แต่ยังมีสองบทบาทคือฝ่ายที่ส่งมอบของหมั้นและฝ่ายที่รับ มาตราถัดจากนี้ให้ผลต่างกันตามบทบาท คู่จึงต้องตกลงกันให้ชัด ตัวอย่างสมมติ ถ้าเอกส่งมอบสร้อยให้ภูมิ เอกคือผู้หมั้น ภูมิคือผู้รับหมั้น สร้อยจึงตกเป็นสิทธิของภูมิ

ของหมั้นกับสินสอด กฎหมายเขียนไว้ต่างกัน

มาตรา 1437 วรรคสามแยกสินสอดออกจากของหมั้น สินสอดเป็นทรัพย์สินซึ่งฝ่ายผู้หมั้นให้แก่บิดามารดา ผู้รับบุตรบุญธรรม หรือผู้ปกครองฝ่ายผู้รับหมั้น แล้วแต่กรณี เพื่อตอบแทนการที่ผู้รับหมั้นยอมสมรส ปลายทางของสินสอดจึงไม่ใช่คู่หมั้น

วรรคเดียวกันเขียนเงื่อนไขเรียกคืนว่า ถ้าไม่มีการสมรสโดยมีเหตุสำคัญอันเกิดแก่ผู้รับหมั้น หรือมีพฤติการณ์ซึ่งฝ่ายผู้รับหมั้นต้องรับผิดชอบ ทำให้ผู้หมั้นไม่สมควรหรือไม่อาจสมรส ฝ่ายผู้หมั้นเรียกสินสอดคืนได้ วรรคท้ายให้นำมาตรา 412 ถึง 418 ว่าด้วยลาภมิควรได้มาใช้โดยอนุโลม ตัวบทไม่ได้กำหนดว่าของหมั้นต้องเป็นทรัพย์ชนิดใด และไม่ได้บังคับว่าต้องมีสินสอด

อายุเท่าไรจึงหมั้นได้ ต้องขอความยินยอมจากใคร

มาตรา 1435 วรรคหนึ่งที่แก้ใหม่กำหนดว่าการหมั้นทำได้เมื่อบุคคลทั้งสองฝ่ายมีอายุสิบแปดปีบริบูรณ์แล้ว วรรคสองซึ่งไม่ถูกแก้เขียนว่าการหมั้นที่ฝ่าฝืนวรรคหนึ่งเป็นโมฆะ

แต่อายุสิบแปดไม่ได้แปลว่าทำเองได้ทุกเรื่อง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 19 กำหนดว่าบุคคลพ้นจากภาวะผู้เยาว์และบรรลุนิติภาวะเมื่ออายุยี่สิบปีบริบูรณ์ ผู้ที่อายุสิบแปดหรือสิบเก้าปีจึงยังเข้าเงื่อนไขมาตรา 1436 ที่กำหนดว่าผู้เยาว์จะทำการหมั้นได้ต้องได้รับความยินยอมจากบิดามารดา ผู้รับบุตรบุญธรรม หรือผู้ปกครอง ตามลำดับในมาตรานั้น และการหมั้นที่ผู้เยาว์ทำโดยปราศจากความยินยอมเป็นโมฆียะ ผลจึงไม่เท่ากัน ฝ่าฝืนอายุเป็นโมฆะ ขาดความยินยอมเป็นโมฆียะ

หมั้นแล้วบังคับให้ไปจดทะเบียนสมรสได้ไหม

มาตรา 1438 ตอบสองชั้น ชั้นแรกการหมั้นไม่เป็นเหตุที่จะร้องขอให้ศาลบังคับให้สมรสได้ ชั้นที่สองถ้าตกลงกันไว้ว่าจะให้เบี้ยปรับเมื่อผิดสัญญาหมั้น ข้อตกลงนั้นเป็นโมฆะ

สิ่งที่เรียกได้คือค่าทดแทน มาตรา 1439 เขียนว่าถ้าฝ่ายใดผิดสัญญาหมั้น อีกฝ่ายมีสิทธิเรียกให้รับผิดใช้ค่าทดแทน และถ้าฝ่ายผู้รับหมั้นเป็นฝ่ายผิดสัญญา ให้คืนของหมั้นด้วย มาตรา 1440 จำกัดหัวข้อค่าทดแทนไว้สามข้อ คือความเสียหายต่อกายหรือชื่อเสียง ค่าใช้จ่ายหรือหนี้จากการเตรียมการสมรสโดยสุจริตและตามสมควร และความเสียหายจากการจัดการทรัพย์สินหรืออาชีพโดยคาดหมายว่าจะได้สมรส

มาตรา 1444 เพิ่มว่าถ้าเหตุที่ทำให้บอกเลิกสัญญาหมั้นเป็นการกระทำชั่วอย่างร้ายแรงของคู่หมั้นอีกฝ่ายซึ่งกระทำภายหลังการหมั้น ฝ่ายนั้นต้องรับผิดใช้ค่าทดแทนเสมือนเป็นผู้ผิดสัญญาหมั้น ส่วนจำนวนเท่าไร มาตรา 1447 ให้ศาลวินิจฉัยตามควรแก่พฤติการณ์

เลิกกันก่อนสมรส ของหมั้นและสินสอดอยู่กับใคร

ตารางนี้สรุปตามตัวบท

สถานการณ์	ของหมั้นและสินสอด	ค่าทดแทน	มาตรา
ผู้รับหมั้นผิดสัญญาหมั้น	คืนของหมั้นแก่ฝ่ายผู้หมั้น	อีกฝ่ายเรียกได้	1439
ผู้หมั้นผิดสัญญาหมั้น	ตัวบทสั่งให้คืนเฉพาะกรณีผู้รับหมั้นผิด	อีกฝ่ายเรียกได้	1439
ผู้หมั้นบอกเลิก เพราะเหตุสำคัญเกิดแก่ผู้รับหมั้น	ผู้รับหมั้นคืนของหมั้น	ดู 1444	1442
ผู้รับหมั้นบอกเลิก เพราะเหตุสำคัญเกิดแก่ผู้หมั้น	ไม่ต้องคืนของหมั้น	ดู 1444	1443
คู่หมั้นฝ่ายหนึ่งตายก่อนสมรส	ไม่ต้องคืน ไม่ว่าฝ่ายใดตาย	เรียกร้องไม่ได้	1441
ไม่มีการสมรส เพราะเหตุสำคัญเกิดแก่ผู้รับหมั้น	ฝ่ายผู้หมั้นเรียกสินสอดคืนได้	วรรคนี้ไม่ได้กล่าวถึง	1437 วรรคสาม

กรอบเวลาก็สั้น มาตรา 1447/1 ให้ค่าทดแทนตามมาตรา 1439 มีอายุความหกเดือนนับแต่วันผิดสัญญาหมั้น ส่วนตามมาตรา 1444 หกเดือนนับแต่วันรู้หรือควรรู้ถึงการกระทำชั่วอย่างร้ายแรง แต่ไม่เกินห้าปี และมาตรา 1447/2 ให้สิทธิเรียกคืนของหมั้นมีอายุความหกเดือน นับแต่วันผิดสัญญาหมั้นตามมาตรา 1439 หรือนับแต่วันบอกเลิกสัญญาหมั้นตามมาตรา 1442

หมั้นไม่ทำให้เป็นคู่สมรส ขั้นต่อไปคืออะไร

สถานะคู่สมรสเกิดจากการจดทะเบียน ไม่ได้เกิดจากพิธี มาตรา 1458 ที่แก้ใหม่เขียนว่าการสมรสจะทำได้เมื่อบุคคลสองคนยินยอมเป็นคู่สมรสกัน และต้องแสดงการยินยอมนั้นโดยเปิดเผยต่อหน้านายทะเบียน และให้นายทะเบียนบันทึกไว้ ส่วนมาตรา 1448 ให้สมรสได้เมื่อทั้งสองฝ่ายอายุสิบแปดปีบริบูรณ์ เว้นแต่มีเหตุอันสมควรและศาลอนุญาต

มาตรา 67 ของพระราชบัญญัติฉบับที่ 24 เขียนว่ากฎหมาย กฎ ระเบียบ ข้อบังคับ ข้อกำหนด ข้อบัญญัติ ประกาศ คำสั่ง หรือมติคณะรัฐมนตรีที่อ้างถึงสามี ภริยา หรือสามีภริยา ให้ถือว่าอ้างถึงคู่สมรสที่จดทะเบียนตามประมวลกฎหมายที่แก้ไขโดยพระราชบัญญัตินี้ด้วย ข้อความนี้ผูกกับคู่สมรสที่จดทะเบียน ไม่ใช่คู่หมั้น และวรรคสองยกเว้นกรณีที่กฎหมายเหล่านั้นกำหนดสิทธิ หน้าที่ สถานะทางกฎหมาย หรือเรื่องอื่นใดเกี่ยวกับสามีภริยาไว้แตกต่างกัน จึงสรุปเหมาว่าทุกสิทธิใช้ได้ทั้งหมดไม่ได้

มาตรา 68 ของพระราชบัญญัติเดียวกันสั่งงานไว้ที่ฝ่ายรัฐ ให้หน่วยงานที่รับผิดชอบการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย ทบทวนกฎหมายในความรับผิดชอบที่เกี่ยวกับสามี ภริยา หรือคู่สมรส แล้วเสนอผลต่อคณะรัฐมนตรีภายในหนึ่งร้อยแปดสิบวันนับแต่วันที่พระราชบัญญัติใช้บังคับ ผู้ถูกผูกพันคือหน่วยงานของรัฐ ไม่ใช่นายจ้างเอกชน

ถ้าขั้นต่อไปคือการไปจดทะเบียน อ่านต่อที่ จดทะเบียนเกย์อำเภอ และถ้าอยากรู้ว่าหลังจดทะเบียนแล้วสิทธิใดใช้ได้จริง อ่านที่ ผลกระทบสมรสเท่าเทียม ส่วนคู่ที่ยังรวบรวมเอกสาร คู่มือเตรียมเอกสารสมรสเกย์ของ Quicky ซึ่งเป็นแอปในเครือเดียวกันกับเว็บนี้ รวมเอกสารและขั้นตอนไว้ในหน้าเดียว

คำถามที่พบบ่อย

ต้องไปจดทะเบียนการหมั้นที่อำเภอไหม

ในหมวด 1 การหมั้น มาตรา 1435 ถึง 1447/2 ไม่มีมาตราใดกำหนดให้นำการหมั้นไปจดทะเบียนต่อนายทะเบียน ความสมบูรณ์ผูกกับการส่งมอบของหมั้นตามมาตรา 1437

ถ้าไม่มีของหมั้นเลย ถือว่าหมั้นกันแล้วหรือยัง

อ่านตามมาตรา 1437 วรรคหนึ่ง ความสมบูรณ์ผูกกับการส่งมอบหรือโอนของหมั้น ถ้าไม่มีการส่งมอบก็ยังไม่เข้าเงื่อนไขนั้น ส่วนรายกรณีจะถือว่าส่งมอบแล้วหรือไม่ ต้องให้ทนายความหรือศาลพิจารณาจากพยานหลักฐาน

ถอนหมั้นกับการหย่า ต่างกันอย่างไร

การบอกเลิกสัญญาหมั้นอยู่ในมาตรา 1442 และ 1443 เป็นเรื่องก่อนสมรส ส่วนการสิ้นสุดของการสมรสอยู่ในอีกหมวดที่มีเงื่อนไขของตัวเอง

สรุป

สัญญาหมั้นเกย์ อยู่ในกรอบเดียวกับคู่ชายหญิงแล้ว สิ่งที่ยังต้องตกลงกันเองคือใครเป็นผู้หมั้น ใครเป็นผู้รับหมั้น เพราะผลตามมาตรา 1439 ถึง 1443 ต่างกันตามบทบาท และการหมั้นไม่ทำให้เกิดสถานะคู่สมรส

ถ้ากำลังวางแผนหมั้นหรือเพิ่งเจอปัญหาหลังถอนหมั้น การพาเอกสารไปคุยกับทนายความหรือสอบถามสำนักทะเบียนเป็นเรื่องปกติที่ใครก็ทำได้ ไม่ต้องอธิบายให้ใครมากกว่าคู่ชายหญิง

สัญญาหมั้นเกย์ กฎหมายรับรองอะไร ของหมั้นต้องมีไหม